Καλλιέργεια Ελιάς σε βαριά αργιλώδη εδάφη.

Τα αργιλώδη εδάφη είναι πλούσια σε θρεπτικά συστατικά (θετικά φορτισμένα) διότι έχουν μεγάλη ικανότητα συγκράτησής τους (από τα αρνητικά φορτισμένα στοιχεία μόρια της αργίλου), σε σχέση με πιο αμμώδη ή μέσης σύστασης εδάφη. 

Αυτά τα βαριά εδάφη δυσκολεύουν την οξυγόνωση των ριζών λόγω του ότι έχουμε μικρό πορώδες. Επίσης νερό-κρατούν προκαλώντας ασφυξία στις ρίζες. Τέλος λόγω της μεγάλης πλαστικότητας του εδάφους αυτού, παρατηρούμε έντονες ρυγματώσεις που καταστρέφουν τις ρίζες, κυρίως τις επιφανειακές. 

Για την βελτίωση των συνθηκών της ριζόσφαιρας προτείνεται κατά την χειμερινή περίοδο που τα δέντρα είναι στο λίθαργο, προσθήκη Μαρμαρόσκονης ή Λεοναρδίτη που είναι πλούσιος σε χουμικά οξέα, βελτιώνει τη δομή του εδάφους, αυξάνει την ικανότητα κατακράτησης νερού και θρεπτικών στοιχείων και δρα ως οργανικό λίπασμα (ή ζεόλιθου για βελτίωση αερισμού και αντααλλαγή ιόντων με κοκκομετρία ριζιού και λιγότερο ατταπουλγίτη που είναι αργιλώδες φυσικό, πορώδες μαγνησιούχο αργιλοπυριτικό ορυκτό με μεγάλη ικανότητα απορρόφησης νερού και θρεπτικών στοιχείων) μαζί με κοπριά ή VERMICOMPOST και φώσφορο  καθώς και προσθήκη Ποταμίσιας Αμμού ακολουθούμενη από ενσωμάτωση σε βάθος έως το πολύ 20 εκατοστά.

Με την παραπάνω πρακτική θα επιτύχουμε καλύτερο αερισμό των ριζών, αύξηση της διαθεσιμότητας του νερού και των θρεπτικών στοιχείων στις ρίζες, μειώνοντας παράλληλα την πλαστικότητα του εδάφους.

Σε εδάφη με κακό αερισμό - ΓΙΑΤΙ ΜΑΡΜΑΡΟΣΚΟΝΗ

Η αναπνοή των ριζών και η έκλυση CO2​ από αυτές στη ριζόσφαιρα συμβάλλουν στην μείωση του pH (οξίνιση) του εδάφους.

Ωστόσο, το ακριβές εύρος της μεταβολής του pH αποκλειστικά λόγω του εκλυόμενου CO2​ δεν είναι σταθερό και εξαρτάται από πολλούς παράγοντες.

Παράγοντας	Σημασία
Συγκέντρωση CO2​	Η αναπνοή των ριζών (και των μικροοργανισμών της ριζόσφαιρας) αυξάνει τη συγκέντρωση CO2​ στη ριζόσφαιρα, η οποία μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερη από αυτήν της ατμόσφαιρας.
Σχηματισμός Ανθρακικού Οξέος	Το CO2​ διαλύεται στο εδαφικό νερό και σχηματίζει ανθρακικό οξύ (H2​CO3​) σύμφωνα με την αντίδραση:	CO2​+H2​O⇌H2​CO3​⇌H++HCO3−​	Η απελευθέρωση πρωτονίων (H+) προκαλεί την πτώση του pH.
Ρυθμιστική Ικανότητα Εδάφους	Η ικανότητα του εδάφους να αντισταθεί σε αλλαγές του pH (ρυθμιστική ικανότητα) παίζει καθοριστικό ρόλο. Σε αλκαλικά ή ουδέτερα εδάφη (με υψηλή ρυθμιστική ικανότητα, π.χ. ασβεστώδη), η πτώση του pH λόγω CO2​ μπορεί να είναι μικρότερη (π.χ. μερικά δέκατα της μονάδας pH), ενώ σε φτωχά ρυθμισμένα εδάφη (π.χ. άμμος), η μεταβολή μπορεί να είναι μεγαλύτερη.
Άλλοι Παράγοντες pH	Η συνολική αλλαγή του pH στη ριζόσφαιρα επηρεάζεται πολύ περισσότερο από την άνιση πρόσληψη κατιόντων και ανιόντων (κυρίως NH4+​ και NO3−​) από τις ρίζες, καθώς και από την έκκριση οργανικών οξέων. Για παράδειγμα, η πρόσληψη NH4+​ (αμμωνιακό άζωτο) οδηγεί σε μεγαλύτερη οξίνιση (μείωση pH) λόγω απελευθέρωσης H+, ενώ η πρόσληψη NO3−​ (νιτρικό άζωτο) οδηγεί σε αλκαλοποίηση (αύξηση pH) λόγω απελευθέρω OH− ή HCO3−​.

Συνοψίζοντας, η απελευθέρωση CO2​ από την αναπνοή των ριζών είναι ένας παράγοντας που οδηγεί σε οξίνιση της ριζόσφαιρας (πτώση του pH), αλλά η ακριβής ποσοτική μεταβολή είναι ιδιαίτερα μεταβλητή και συνήθως λιγότερο σημαντική από τις αλλαγές pH που προκαλούνται από την πρόσληψη ιόντων από το φυτό. Σε μη ρυθμισμένα συστήματα, η πτώση του pH μπορεί να κυμαίνεται από 0,1 έως 0,5 μονάδες pH λόγω της συσσώρευσης CO2​, αλλά οι άλλες ριζικές εκκρίσεις μπορούν να προκαλέσουν μεταβολές pH της τάξης των 1 έως 2 μονάδων ή και περισσότερο.

 

Σε ένα κακώς αεριζόμενο έδαφος (ή υδατοκορεσμένο/συμπαγές έδαφος), η αναπνοή των ριζών επηρεάζει το pH της ριζόσφαιρας προκαλώντας σημαντική οξίνιση (μείωση του pH).

Η επίδραση αυτή είναι εντονότερη απ' ό,τι σε καλά αεριζόμενο έδαφος, λόγω της παγίδευσης του CO2​ στη ριζόσφαιρα.

 1. Η Φυσιολογική Διαδικασία

Η αναπνοή των ριζών (και η αναπνοή των μικροοργανισμών της ριζόσφαιρας) παράγει διοξείδιο του άνθρακα (CO2​):

C6​H12​O6​+6O2​→6CO2​+6H2​O+Ενέργεια

Το CO2​ διαλύεται στο εδαφικό νερό, σχηματίζοντας ανθρακικό οξύ (H2​CO3​): CO2​+H2​O⇌H2​CO3​

Το ανθρακικό οξύ διασπάται, απελευθερώνοντας πρωτόνια (H+), κάτι που οδηγεί σε μείωση του pH (οξίνιση): H2​CO3​⇌H++HCO3−​ (όξινη ανθρακική ρίζα)

 2. Ενίσχυση της Επίδρασης σε Κακώς Αεριζόμενο Έδαφος

Σε ένα κακώς αεριζόμενο έδαφος (π.χ., λόγω υδατοκορεσμού ή συμπίεσης), η διάχυση του CO2​ από τη ριζόσφαιρα προς την ατμόσφαιρα εμποδίζεται (το νερό και το συμπαγές χώμα επιβραδύνουν την ανταλλαγή αερίων).

• Συσσώρευση CO2​: Ως αποτέλεσμα, η τοπική συγκέντρωση του CO2​ στη ριζόσφαιρα αυξάνεται δραματικά.
• Εντονότερη Οξίνιση: Η αυξημένη συγκέντρωση CO2​ μετατοπίζει την ισορροπία προς τα δεξιά, οδηγώντας σε μεγαλύτερη παραγωγή H+ και, συνεπώς, σε μεγαλύτερη πτώση της τιμής του pH.

3. Άλλοι Παράγοντες και Συνέπειες

• Αναερόβια Αναπνοή: Σε συνθήκες σοβαρής έλλειψης O2​, οι ρίζες αναγκάζονται να στραφούν σε αναερόβια αναπνοή, η οποία παράγει οργανικά οξέα (π.χ., γαλακτικό οξύ, αιθανόλη) ως μεταβολικά υποπροϊόντα. Η έκκριση αυτών των οργανικών οξέων στη ριζόσφαιρα αποτελεί έναν πρόσθετο παράγοντα οξίνισης.
• Πρόσληψη Θρεπτικών: Η έλλειψη αερισμού επηρεάζει και τη μορφή του αζώτου που προσλαμβάνεται. Ενώ η πρόσληψη νιτρικών (NO3−​) συνήθως αυξάνει το pH, η αναερόβια κατάσταση ευνοεί τη νιτροποίηση, αλλά η γενική δυσλειτουργία των ριζών μειώνει την πρόσληψη ιόντων, επιτρέποντας στον παράγοντα CO2​ να κυριαρχήσει στην οξίνιση, ειδικά σε κακώς ρυθμισμένα εδάφη.
• Ρυθμιστική Ικανότητα: Η συνολική επίδραση της οξίνισης είναι πάντα αντιστρόφως ανάλογη με τη ρυθμιστική ικανότητα του εδάφους (π.χ. σε ασβεστώδη εδάφη η πτώση pH είναι μικρότερη, καθώς το ανθρακικό οξύ εξουδετερώνεται από το ανθρακικό ασβέστιο).

Oi πρακτικές σχετικά με τη βελτίωση των βαρέων αργιλικών εδαφών, επικεντρώνονται κυρίως στη βελτίωση της δομής και της στράγγισης τους.

Οι κύριες μέθοδοι είναι:

1. Βελτίωση της Φυσικής Δομής με Οργανική Ουσία.

Αυτή είναι η πιο κρίσιμη και αποτελεσματική μέθοδος για τη μακροπρόθεσμη βελτίωση του αργιλώδους εδάφους.

Προσθήκη Κομπόστ/Κοπριάς: Οι οδηγίες τονίζουν τη συστηματική ενσωμάτωση μεγάλων ποσοτήτων ώριμου κομπόστ, χωνεμένης κοπριάς ή φυλλοχώματος. Η οργανική ουσία λειτουργεί ως "κόλλα" για τα πολύ λεπτά σωματίδια του αργίλου, δημιουργώντας σταθερά συσσωματώματα (κροκάλες). Αυτό βελτιώνει τον αερισμό και την διήθηση του νερού, αποτρέποντας τη συμπίεση.

Χλωρή Λίπανση/Εδαφοκάλυψη: Ερευνητικές εργασίες προτείνουν τη χρήση καλλιεργειών εδαφοκάλυψης (όπως ψυχανθή ή σιτηρά) που αναπτύσσουν βαθύ, ινώδες ριζικό σύστημα. Οι ρίζες διασπούν φυσικά τον συμπαγή άργιλο, ενώ η ενσωμάτωση του φυτικού υλικού προσθέτει οργανική ύλη.

2. Διαχείριση της Στράγγισης και της Υγρασίας

Τα αργιλικά εδάφη γίνονται πολύ συμπαγή όταν είναι ξηρά και λασπώδη όταν είναι υγρά, γι' αυτό η διαχείριση του νερού είναι απαραίτητη.

Υπόγεια Στράγγιση (Drainage): Οι γεωπονικές μελέτες εξετάζουν την εγκατάσταση στραγγιστικών αγωγών (drains) σε συγκεκριμένα βάθη και αποστάσεις, ώστε να απομακρύνεται το πλεονάζον νερό και να μειώνεται η περίοδος υδρόφραξης (waterlogging).

Προσεκτική Κατεργασία: Οι οδηγίες επισημαίνουν ότι ο χρονισμός της κατεργασίας είναι κρίσιμος. Πρέπει να αποφεύγεται η άροση ή το φρεζάρισμα όταν το έδαφος είναι πολύ υγρό (για να αποφευχθεί η πλαστικοποίηση / puddled soil) ή πολύ ξηρό (για να αποφευχθεί η υπερβολική συσσωμάτωση σε σκληρούς όγκους).

Υπερυψωμένες Κλίνες (Raised Beds): Σε κήπους, η δημιουργία υπερυψωμένων κλινών είναι μια πρακτική οδηγία που επιτρέπει καλύτερη στράγγιση και σας δίνει τη δυνατότητα να φέρετε νέο, ελαφρύτερο χώμα.

3. Χρήση Εδαφοβελτιωτικών.

Ορισμένα πρόσθετα μπορούν να βοηθήσουν, αν και η οργανική ουσία παραμένει η βάση.

Γύψος (Θειικό Ασβέστιο): Σε αργιλικά εδάφη με υψηλή περιεκτικότητα σε Νάτριο (νατριωμένα), ο γύψος είναι εξαιρετικά χρήσιμος. Οδηγίες και έρευνες δείχνουν ότι το ασβέστιο αντικαθιστά το νάτριο, επιτρέποντας στα σωματίδια του αργίλου να συσσωματωθούν και βελτιώνοντας δραματικά τη διαπερατότητα του εδάφους στο νερό.

Άσβεστος (Lime): Ενώ βελτιώνει το pH σε όξινα εδάφη, σε υψηλής πλαστικότητας αργίλους μπορεί να βοηθήσει στη συσσωμάτωση και σταθεροποίηση.

Αποφυγή Άμμου: Οι οδηγίες είναι κατηγορηματικές: μην προσθέτετε άμμο στον άργιλο, καθώς το αποτέλεσμα είναι συχνά ένα υλικό που μοιάζει με τσιμέντο, επιδεινώνοντας το πρόβλημα.

Συνοπτικά, η έμφαση στις περισσότερες γεωπονικές εργασίες για τα βαριά αργιλικά εδάφη είναι η ενίσχυση της βιολογικής δραστηριότητας και η αύξηση της οργανικής ουσίας για να "χτίσει" το έδαφος τη δομή του φυσικά.